|
|
|
İran
İslam Cumhuriyeti'nin Orta Asya ve Azerbaycan Politikaları
Atay
AKDEVELİOĞLU*
ÖZET
SSCB
yıkılana kadar belirgin bir Orta Asya (ve Azerbaycan) politikası
olmayan ve ilişkilerini Moskova üzerinden yürüten İran, SSCB
dağıldıktan sonra bir taraftan bölge ülkeleriyle yapıcı ilişkiler
kurmaya çalışmış, diğer taraftan da bölgede Rusya'nın başatlığını
kabullenir gözükmüştür. Bölge ülkelerinin içişlerine karışmamaya
özen gösterse de, İran'ın bölgeyle ilişkileri istediği düzeye
ulaşamamıştır. Bu sonuçta, ABD'nin bölge ülkelerine aksi yöndeki
telkinleri, bölge ülkelerinin siyasal İslam'ı içsel tehdit olarak
görmeleri ve bu tehdidin dış odağı olarak İran'ı algılamaları
ile İran'ın kendi ekonomik-teknolojik sınırlamaları etkili olmuştur.
Siyasal olumsuzluklara ve ABD'nin baskılarına rağmen İran, coğrafi
konumu ve enerji alanında trampa ilişkisine girme arzusuyla,
özellikle hidrokarbon kaynaklarına sahip bölge ülkeleri için
alternatif transit yolu ve ekonomik işbirliği yapılabilecek
bir bölge ülkesi haline gelmiştir.
Anahtar
Kelimeler: İran dış politikası, Orta Asya cumhuriyetleri,
Hazar Havzası, İslamî dış politika; Türkiye-İran rekabeti.
Foreign Policy of Islamic Republic of Iran towards Central Asia
and Azerbaijan
ABSTRACT
While
Iran did not have a clearly deliniated policy towards Central
Aisa (and Azerbaijan) during the Soviet period and conducted
its relations through Moscow, it tried to develop constructive
engagement with the regional states since the collapse of the
Soviet Union. At the same time, Iran clearly came to accept
the dominant postion of Russia in the region. Although it avoided
involvement in internal affairs of the regional countries, Iran's
political relations with them have not develop into a satisfactory
level. In this, American discouragement of the regional countries
to enter close relations with Iran, their identification of
political Islam as domestic threat and Iran as its external
hub, as well as Iran's own economic and technological weaknesses
played important roles. Despite this political weaknesses and
US pressures, however, Iran, with its suitable geographic location
and acceptance of trampa with the energy reach countries, has
emerged as an importan regional economic partner and alternative
transit route.
Keywords:
Foreign Policy of Iran, Central Asian republics, Caspain
Basin, Islamic foreign policy, Turkey-Iran competition.
* Araştırma Görevlisi, Ankara Üniversitesi, Siyasal Bilgiler
Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü.
|
